Ba là, do các khoán ước làng xã đặt ra nhiều quá, thậm chí còn một số địa phương đặt ra tư ước vi phạm đến điều luật của quốc gia, do vậy nhà nước đã ban hành chỉ dụ để nhắc nhở. Sách Hồng Đức thiện chính thư ghi lại điều luật do vua Thánh Tông ban hành ngày 20 tháng 4 năm 1476 chỉ rõ:
‘‘‘‘Nhà nước đặt ra điều luật để mọi người căn cứ vào đố mà thi hành giúp cho nhân dân cả nước an khang thịnh đạt, do vậy không nhất thiết phải đặt ra khoán ước riêng. Nếu như trong dân gian muốn ngăn ngừa các tệ nạn, khuyên răn người ta cải tà quy chính, vứt bỏ các thói xấu mà đặt ra khoán ước riêng thì phải nhờ cậy những người có đức hạnh, có học thức thì khoán ước đố mới được ban bố cho thi hành. Đồng thời khoán ước đặt ra đó phải trình lên trên xem xét lại các điều khoản ấy có hợp với tập tục hay không thì mới cho phép thi hành.
‘‘‘‘Nhà nước đặt ra điều luật để mọi người căn cứ vào đố mà thi hành giúp cho nhân dân cả nước an khang thịnh đạt, do vậy không nhất thiết phải đặt ra khoán ước riêng. Nếu như trong dân gian muốn ngăn ngừa các tệ nạn, khuyên răn người ta cải tà quy chính, vứt bỏ các thói xấu mà đặt ra khoán ước riêng thì phải nhờ cậy những người có đức hạnh, có học thức thì khoán ước đố mới được ban bố cho thi hành. Đồng thời khoán ước đặt ra đó phải trình lên trên xem xét lại các điều khoản ấy có hợp với tập tục hay không thì mới cho phép thi hành.
Nếu thấy trong khoán ước có ý đặt ra để mưu lợi riêng tư thì phải bác bỏ để tránh nảy sinh mưu kế tà gian. Trường hợp người nào lén lút đặt ra tư ước riêng thì cho phép dân xã tố cáo lên để trị tội nhằm gạt bỏ tục xấu 3
Rõ ràng là hương ước tục lệ có từ thời Lê Sơ, trải qua các thời Mạc, Lê Trịnh, Tây Sơn, Nguyễn thì hương ước không ngừng phát triển, các điều khoản ngày một chặt chẽ hợp lý hơn. Các điều khoản trong khoán ước tục lệ không phải đều đặt ra ngay trong một lúc mà trong suốt tiến trình lịch sử của mình, cộng đồng cư dân làng xã luôn sửa đổi thêm bớt, giúp cho các hương ước tục lệ phù hợp hơn. Chẳng hạn như ở làng Dương Liễu huyện Hoài Đức, trong khoảng thời gian hơn 100 năm đã có đến 9 làn đặt thêm điều khoản hương ước, như:
- Khoán ước lập ngày 10 tháng 7 năm Cảnh Trị thứ 4 (1666), gồm 7 điều
- Khoán ước lập ngày 20 tháng 8 năm Cảnh Trị thứ 6 (1668)
- Khoán ước lập ngày 19 tháng 2 năm Cảnh Trị thứ 8 (1670)
- Khoán ước lập ngày 20 tháng 3 năm Cảnh Trị thứ 8 (1670)
- Khoán ước lập ngày 18 tháng 10 năm Chính Hòa thứ 12 (1691)
- Khoán ước lập ngày 21 tháng 1 năm Vĩnh Hựu thứ 5 (1739)
- Khoán ước lập ngày 1 tháng 4 năm Cảnh Hưng thứ 10 (1789) gồm 23 điều.
- Khoán ước lập ngày 19 tháng 5 năm Cảnh Hưng thứ 15 (1754) gồm 1 điều.
- Khoán ước lập ngày mồng 8 tháng 10 năm Cảnh Hưng thứ 21 (1760) gồm 1 điều.
- Khoán ước lập ngày 20 tháng 2 năm Cảnh Thịnh thứ 8 (1800) gồm 8 điều.
Đến đầu thế kỷ 20, chính quyền nhà nưóe còn đề ra chủ trương lập hương ước cải lương. Đa phần các bản hương ước này viết theo mẫu đưa từ trên xuống. Có nơi viết bằng chữ Hán, có nơi viết bằng chữ Nôm, lại có nơi viết bằng chữ quốc ngữ mói.
Gần đây trong các làng xã nông thôn có phong trào xây dựng làng văn hóa do vậy đã đặt ra quy ước làng văn hóa. Nhìn chung các bản quỵ ước này khi đặt ra có tham khảo thêm các bản hương ước cổ truyền. Điều đó cho thấy hương ước tục lệ là sản phẩm văn hóa của người xưa sẽ còn tồn tại mãi.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: tục lệ làng
