Một nét văn hóa rất đặc trưng thể hiện qua các bản hương ước tục lệ là sinh hoạt của hội tư văn ở làng xã. về quy chế có hội tư văn hàng huyện, hội tư văn hàng tổng và hội tư văn hàng xã. Đối với cấp thôn giáp cũng có nơi lập ra hội tư văn riêng. Lại có những thôn, xã lập riêng một đơn vị giáp gọi là giáp tư văn, có nội quy, quy chế riêng. Do đó hội tư văn có nơi còn gọi là văn giáp, văn thuộc.
Người đứng đầu hội tư văn là trùm trưởng hội tư văn, có nơi gọi tắt là văn trưởng, được hội viên hội tư văn bầu ra, thời gian giữ chức không hạn chế. Thường là văn trưởng làm việc đến khi nào mất mới chọn người khác thay thế.
Hội trưởng hội tư văn có trách nhiệm điều hành công việc của hội làm cho phong tục làng xã ngày một thuần hậu. Do vậy tiêu chuẩn tuyển chọn rất chặt chẽ. Chẳng hạn như Điều 11 trong bản Tục lệ thôn Tuy Lai huyện Mỹ Đức ghi rõ:
Người đứng đầu hội tư văn là trùm trưởng hội tư văn, có nơi gọi tắt là văn trưởng, được hội viên hội tư văn bầu ra, thời gian giữ chức không hạn chế. Thường là văn trưởng làm việc đến khi nào mất mới chọn người khác thay thế.
Hội trưởng hội tư văn có trách nhiệm điều hành công việc của hội làm cho phong tục làng xã ngày một thuần hậu. Do vậy tiêu chuẩn tuyển chọn rất chặt chẽ. Chẳng hạn như Điều 11 trong bản Tục lệ thôn Tuy Lai huyện Mỹ Đức ghi rõ:
“‘Hội trưởng của bản thôn trông nom công việc của văn hội hết sức quan trọng, can hệ đến hội không phải là nhỏ. Do vậy từ nay về sau quy định, hễ người nào trong làng khoa mục từ tú tài trở lên bản hội mới tôn bầu làm hội trưởng để viết văn tế hiếu như bản hội chưa cỏ ai đồ tú tài trở lên thì căn cứ vào tên họ chức tước thứ tự ghi trong sổ, vị nào cao nhất thì tốn bầu làm hội trưởng để viết văn tế, và gìn giữ các loại sổ sách của bản hội.”
Nghĩa vụ trách nhiệm của trùm trưởng hội tư văn là rất nặng nề, thế nên về quyền lợi cũng được quan tâm nhiều, ngoài việc kính biếu lễ vật cho văn trưởng, nhiều làng xã còn đặt ra quy ước cấp ruộng cho văn trưởng tạo điều kiện cho văn trưởng làm việc tốt hơn.
Trụ sở của hội tư văn thường là văn chỉ hoặc văn từ của làng. Nơi đây ngoài việc thờ phụng Khổng Tử và các vị tiên hiển ra còn sắp đặt các ban thờ các vị hậu hiền của địa phương. Chẳng hạn như văn chỉ của làng Nhân Ái xã Vân Canh chia làm ba ban. Ban giữa thờ các vị đỗ đại khoa, ban tả thờ các vị đỗ trung khoa, ban hữu thờ các vị đỗ tiểu khoa.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: le hoi lang
