Lịch sử hương ước tục lệ
Các điều khoán hương ước tục lệ do con người đặt ra. Một khi con người sống tụ hợp thành làng xã, bắt buộc phải đặt ra các điều lộ để ràng buộc lẫn nhau khuyên khích động viên nhau làm việc. Chắc chắn là lúc đầu các qui ước này chỉ là truyền miệng, sau đó mới cố định thành văn bản. Hiện nay các văn bản hương ước tục lệ còn lại mới tìm thấy các vãn bản có sớm nhất xuất hiện vào thòi Hồng Đức (1470-1496) thời Lê Thánh Tông, chứng cứ gồm:
Một là, sách Đại Phùng tổng khoán ước, kí hiệu A.2875 soạn năm Chính Hòa thứ 5 (1684) đời Lê Hy Tông đã chép lại một số điều ước cũ soạn vào năm Hồng Đức thứ 6 (1475).
Các điều khoán hương ước tục lệ do con người đặt ra. Một khi con người sống tụ hợp thành làng xã, bắt buộc phải đặt ra các điều lộ để ràng buộc lẫn nhau khuyên khích động viên nhau làm việc. Chắc chắn là lúc đầu các qui ước này chỉ là truyền miệng, sau đó mới cố định thành văn bản. Hiện nay các văn bản hương ước tục lệ còn lại mới tìm thấy các vãn bản có sớm nhất xuất hiện vào thòi Hồng Đức (1470-1496) thời Lê Thánh Tông, chứng cứ gồm:
Một là, sách Đại Phùng tổng khoán ước, kí hiệu A.2875 soạn năm Chính Hòa thứ 5 (1684) đời Lê Hy Tông đã chép lại một số điều ước cũ soạn vào năm Hồng Đức thứ 6 (1475).
“Nguyên là vào năm Hồng Đức thứ 6 (1475) toàn tổng họp giao cho các xã thôn chia đều địa giới, nhưng vẫn theo như một ấp. Nếu có việc gì xảy ra thì cùng bảo vệ giúp đỡ nhau để tỏ rõ nghĩa tình. Thôn ấp cùng ruộng hôn canh hổn cư, cùng làm cùng ở không có phân biệt. Nhà cửa ruộng hoa mau chỗ nào cũng phải giữ gìn nghiêm ngặt, đề phòng kê gian bén ngoài xám nhập. Lại vào những lúc mùa màng thu hoạch, tổng mục và khán thù các xã thôn dựng điếm tuần tra, cho đến khi xong công việc, không để sót một lượm lúa nào, giúp dân được trông cậy. Nêu xã thôn nào canh phồng sơ sải dể thất thoát thì phạt viên khán thù ấy một quan tiền cổ để giữ nghiêm việc ruộng đồng”
Hai là, bìa đá Trăn Tân từ lệ bi ký, ở xã Phúc Thọ huyện Lương Tài tinh tóc Ninh, dựng năm Hồng Đức thứ 18 (1484) quy định tục lệ tế lễ giãn 9 xã trong huyện gồm:
Xã Phúc Thọ (xã có đền Trăn Tân).
Xã Quảng Nạp Xã Lĩnh Mai Xã Quảng Bố Xã Hạo Bố Xã ĐỖ Xá Xã Phú Nam Xã Quỳnh Bội Xã Đức Lâm.
Bia từ lệ nay quy định hai lệ gồm 9 điều:
- Lệ lập hội hương hỏa, có 6 điều:
Điểu 1, quy định các xã luân lưu cầm cờ rước hội
Điều 2, quy định việc tu sửa đền
Điều 3, quy định việc đóng góp tiền gạo
Điều 4, quy định việc đi rước
Điểu 5, quy định việc phân chia lỗ phần
Điều 6, quy định việc cấm không vi phạm.
- Lệ đón rước, gồm 3 điều:
Điều I, quy định ngày rước cho từng xã
Ngày 6 tháng 4, xã Phúc Thọ
Ngày 7 tháng 4, xã Quảng Nạp
Ngày 8 tháng 4, xã Lĩnh Mai, xã Quảng Bí.
Điều 2, quy định vị trí kiệu rước của các xã:
Kiệu xã Phúc Thọ đặt ở trên
Kiệu xã Lĩnh Mai đặt ở dưới
Kiệu xã Quảng Bố đặt ở phía sau.
Điều 3, quy định việc viết văn tế, đọc văn tế
