Hương ước, lục lệ lá những điều lệ quy ước của một cộng đồng người sống tron cùng một khu vực đạt ra nhằm điều hòa mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với với tập thể, hoặc giữa tập thể này với tập thể khác.
Sách An Nam phong tục của (“ử nhAn Đoàn Triển biên soạn khoảng cuối thế kỷ 19 định nghĩa khoán ước:
“Dân gian phần nhiều có khoán ước, hương ước, gọi chung là khoán lệ. Đàn ông trong buổi hương ẩm say rượu nối càn và kẻ trộm cắp từ cái măng con gà trở lên đều bị trách phạt, nhẹ thì phụt tiền quan 2 mạch, 3 quan, mạch, 7 quan 2 mạch. Nặng thì phạt bắt mổ lợn thết đãi hoặc truất bỏ ngôi thứ trong làng. Đàn bà chửa hoang bị phạt nặng. Kẻ nào làm trái luật pháp phải đến cửa quan xét hỏi mà phiền lụy đến người khác, thì bao nhiêu phí tổn (lều do kẻ gây ra phải chịu. Người nghèo không đủ sức lo liệu thì họ hàng phải chia nhau ra gánh hộ”,
Sách An Nam phong tục của (“ử nhAn Đoàn Triển biên soạn khoảng cuối thế kỷ 19 định nghĩa khoán ước:
“Dân gian phần nhiều có khoán ước, hương ước, gọi chung là khoán lệ. Đàn ông trong buổi hương ẩm say rượu nối càn và kẻ trộm cắp từ cái măng con gà trở lên đều bị trách phạt, nhẹ thì phụt tiền quan 2 mạch, 3 quan, mạch, 7 quan 2 mạch. Nặng thì phạt bắt mổ lợn thết đãi hoặc truất bỏ ngôi thứ trong làng. Đàn bà chửa hoang bị phạt nặng. Kẻ nào làm trái luật pháp phải đến cửa quan xét hỏi mà phiền lụy đến người khác, thì bao nhiêu phí tổn (lều do kẻ gây ra phải chịu. Người nghèo không đủ sức lo liệu thì họ hàng phải chia nhau ra gánh hộ”,
Quan điểm của Cử nhân Đoàn Triển xem xét hương ước tục lệ từ góc độ xử phạt người vi phạm phong tục tập quán. Đây là một điều khoản quan trọng trong hương ước, song có thổ hiểu hương ước là những quy tắc sống trong cộng đổng, chẳng hạn như bản Khoán ước của làng Phú Cốc huyện Thường Tín nêu rõ:
“Từng nghe, nhà nước cố trám diều pháp luật dể làm cho chính sự dược ngay ngấn. Làng xã cũng có ước lệ riêng dể giúp cho phong tục thêm thuần hậu, mà gấc của một nước chính là ở dân vậy. Làng xã trên thuận dưới hòa, anh em hỏa mục, phong tục sể dần dần tốt đẹp lắm, tình người sẽ ngày một hòa hợp hơn, Cày ruộng mà ăn uống, dào giếng mà uổng nước, mọi người sẽ bước lên cõi xuân dài thọ vực, cua lắm người đông, cùng chung sống ấm no hạnh phúc. Do vậy lâng ta muốn sửa sang tục cữ cho được thuần hậu,”
Hầu hết các làng xã ở khu vực nông thôn xưa đều có lập ra Hương ước tục lệ riêng cho mình. Đây là những tư liệu văn hoá lịch sử cổ truyền có giá trị nhiều mặt. Hiện nay trong kho sách của Viên Nghiên cứu Hán Nôm và kho sách của Viện Thông tin khoa học xã hội còn lưu giữ được hàng ngàn văn bản hương ước tục lệ. Ngoài ra trong dân gian làng xã cũng lưu giữ được số lượng văn bản hương ước tục lệ tương tự như vậy. Riêng ở địa bàn thành phố Hà Nội cũng có đến hàng trăm vãn bản. Trong dịp kỷ niệm 1000 năm xây dựng kinh đô Thăng Long – Hà Nội, Ban Quản lý Dự án Tủ sách Thăng Long ngàn năm văn hiến phân công chúng tôi nghiên cứu tuyển dịch, giới thiệu các hương ước tục lệ hiện đang lưu giữ trên địa bàn Hà Nội và trong các kho sách ở các thư viện lớn tại Hà Nội.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: lễ hội việt nam
